Ceza hukuku kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; şüpheli veya sanık müdafiliğini ve suçtan zarar gören ya da mağdur vekilliğini, soruşturmadan kanun yolu aşamasına kadar kapsar.
- Soruşturma aşamasında şüpheli müdafiliği ve ifade sırasında hukuki yardım
- Kovuşturma aşamasında sanık müdafiliği
- Suçtan zarar gören / mağdur vekilliği ve şikâyet işlemleri
- Uzlaştırma süreçleri
- İstinaf ve temyiz başvuruları
- Gözaltı süresi
- Yakalama anından itibaren kural olarak 24 saat (CMK m.91)
- Şikâyet süresi
- Fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay (TCK m.73)
- İstinaf / temyiz süresi
- Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.273, m.291)
Soruşturma ve kovuşturma arasındaki fark nedir?
Soruşturma, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir; kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir.
Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişiye şüpheli, kovuşturma evresinde ise sanık denir. Şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukat müdafi; katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi temsil eden avukat ise vekil olarak adlandırılır (CMK m.2).
Hukuki dayanak: CMK m.2
Şüpheli veya sanığın temel hakları nelerdir?
Şüpheli veya sanığa yüklenen suç anlatılır; müdafi seçme ve onun hukuki yardımından yararlanma hakkı, yakalanmanın yakınlarına bildirilmesi ve yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama (susma) hakkı kendisine bildirilir.
Bu haklar ifade alma ve sorgu sırasında uyulması gereken kurallar arasında sayılmıştır (CMK m.147). Şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafiin yardımından yararlanabilir; avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade ve sorgu sırasında yanında bulunma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (CMK m.149).
Hukuki dayanak: CMK m.147, m.149
Hangi durumlarda zorunlu müdafi atanır?
Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz ise veya soruşturma ve kovuşturma alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suça ilişkinse, istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir.
Bu hâller dışında şüpheli veya sanık müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse, istemi hâlinde kendisine bir müdafi görevlendirilir (CMK m.150).
Hukuki dayanak: CMK m.150
Gözaltı süresi ne kadardır?
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; bu zorunlu süre de on iki saatten fazla olamaz.
Gözaltı, tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Toplu olarak işlenen suçlarda süre, kanunda gösterilen koşullarla uzatılabilir (CMK m.91).
Hukuki dayanak: CMK m.91
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi nedir?
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır; süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar.
Süre içinde şikâyette bulunulmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. 7531 sayılı Kanunla 2024’te eklenen düzenlemeye göre, şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi her hâlükârda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73).
Hukuki dayanak: TCK m.73
Uzlaştırma nedir, hangi suçlarda uygulanır?
Uzlaştırma; şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören arasında, kanunda sayılan suçlarda anlaşma sağlanması için yürütülen bir süreçtir.
Uzlaştırma kapsamındaki suçlar CMK m.253’te sayılmıştır. Bunlar arasında soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kasten yaralama (bazı hâller hariç), taksirle yaralama, tehdit (m.106/1), konut dokunulmazlığının ihlali ve hırsızlık gibi suçlar bulunur. Uzlaştırmanın mümkün olup olmadığı somut suç tipine göre ayrıca değerlendirilir.
Hukuki dayanak: CMK m.253
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) nedir?
HAGB, yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise ve kanundaki koşullar gerçekleşmişse, mahkemenin kurduğu hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasına karar verebilmesidir.
Güncel düzenleme: CMK m.231, 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre HAGB için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın tamamen giderilmesi gerekir. Karar verilmesi hâlinde sanık beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur.
Hukuki dayanak: CMK m.231
Ceza davasında karara nasıl itiraz edilir?
İlk derece mahkemesinin hükmüne karşı istinaf, bölge adliye mahkemesinin temyize elverişli kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulur; her iki başvuru da hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır.
Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine beyanda bulunulması suretiyle yapılır (CMK m.273, CMK m.291). Süreler kısa olduğundan kararın tebliğ tarihi dikkatle takip edilmelidir.
Hukuki dayanak: CMK m.273, m.291
Süreç nasıl ilerler?
Acil değerlendirme
Gözaltı, ifade veya çağrı durumunda öncelikle hakların ve sürecin ne olduğu netleştirilir.
Dosyanın incelenmesi
Kısıtlama kararı yoksa soruşturma dosyası ve deliller incelenir.
Savunma / talep stratejisi
Delil talepleri, tanıklar ve hukuki değerlendirmeler belirlenir.
Kovuşturma
Duruşmalar takip edilir; savunma veya katılan beyanları hazırlanır.
Karar ve kanun yolu
Gerekçeli karar değerlendirilir; iki haftalık süre içinde kanun yoluna başvurulur.
Hukuki değerlendirme
Ceza dosyalarında sonuç; delillerin niteliğine, hukuka uygun elde edilip edilmediğine, tanık beyanlarına ve suçun hukuki nitelendirmesine göre değişir. Bu nedenle hiçbir dosyada sonuç garantisi verilemez. Avukata anlatılan bilgiler sır saklama yükümlülüğü kapsamındadır (Av. K. m.36); bu da doğru bir savunma stratejisi için olayların eksiksiz paylaşılmasını mümkün kılar.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m.2, m.91, m.147, m.149–150, m.231, m.253, m.273, m.291 (evreler, haklar, gözaltı, HAGB, uzlaştırma, kanun yolları)
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu — m.73 (şikâyet süresi)
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu — m.36 (avukatın sır saklama yükümlülüğü)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Ceza hukuku hakkında sık sorulan sorular
İfadeye çağrıldım, avukatla gitmem gerekir mi?
Kanunda sayılan zorunlu müdafilik hâlleri dışında avukatla gitmek zorunlu değildir; ancak şüpheli her aşamada müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir ve bu hak engellenemez (CMK m.147, m.149).
Susma hakkı ne demektir?
Şüpheli veya sanık, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmama hakkına sahiptir ve bu hak ifade veya sorgu başında kendisine bildirilir (CMK m.147). Kimliğe ilişkin sorulara ise doğru cevap verme yükümlülüğü vardır.
Suçtan zarar gören kişi avukatla temsil edilebilir mi?
Evet. Katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukat “vekil” olarak adlandırılır (CMK m.2).