Miras hukuku kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; mirasın açılmasından paylaşımına kadar mirasçıların ve mirasbırakanın hukuki ihtiyaçlarını kapsar.
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması
- Vasiyetname düzenlenmesi ve iptali davaları
- Saklı payın korunması ve tenkis davaları
- Mirasın reddi
- Miras ortaklığının giderilmesi ve paylaşım
- Terekenin tespiti ve yönetimi
- Mirasın reddi süresi
- 3 ay (TMK m.606)
- Mirasçılık belgesi
- Sulh hukuk mahkemesi veya noter (TMK m.598)
- Tenkis davası süresi
- Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl (TMK m.571)
- Paylaşım uyuşmazlığı
- Dava öncesi arabuluculuk zorunlu (HUAK m.18/B)
Yasal mirasçılar kimlerdir ve payları nasıl belirlenir?
Yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenir: birinci zümre mirasbırakanın altsoyu, ikinci zümre ana ve babası ile onların altsoyu, üçüncü zümre büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyudur; sağ kalan eş ise birlikte bulunduğu zümreye göre değişen oranda mirasçı olur.
Önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz (TMK m.495–497). Sağ kalan eşin payı şöyledir (TMK m.499):
| Eşle birlikte mirasçı olanlar | Eşin payı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Mirasın 1/4’ü |
| Ana ve baba zümresi | Mirasın 1/2’si |
| Büyük ana ve büyük babalar ile çocukları | Mirasın 3/4’ü |
| Hiçbiri yoksa | Mirasın tamamı |
Hukuki dayanak: TMK m.495–499
Saklı pay nedir?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyet veya bağış gibi tasarruflarla ortadan kaldıramayacağı, kanunla korunan miras payıdır; altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için yasal payın dörtte biri, sağ kalan eş için ise duruma göre yasal payın tamamı veya dörtte üçüdür.
Sağ kalan eşin saklı payı; altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşlerin saklı paylı mirasçılığı 2007 yılında 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır (TMK m.506). Mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında serbestçe tasarruf edebilir (TMK m.505).
Hukuki dayanak: TMK m.505–506
Vasiyetname nasıl yapılır?
Vasiyetname üç şekilde yapılabilir: iki tanığın katılımıyla resmi memur tarafından düzenlenen resmi vasiyetname, baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp tarih atılarak imzalanan el yazılı vasiyetname ve olağanüstü durumlarda iki tanığa yapılan sözlü vasiyet.
Resmi vasiyetnameyi düzenleyen resmi memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş başka bir görevli olabilir (TMK m.532). El yazılı vasiyetnamede yıl, ay ve gün gösterilmeli; vasiyetname saklanmak üzere notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir (TMK m.538). Sözlü vasiyet ancak yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda mümkündür (TMK m.539).
Hukuki dayanak: TMK m.532, m.538–539
Miras reddedilebilir mi, süresi nedir?
Evet. Yasal ve atanmış mirasçılar mirası üç ay içinde reddedebilir; süre, yasal mirasçılar için kural olarak mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar.
Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605–606). Mirası reddetmeyen mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumlu olduğundan (TMK m.641), borçlu bir mirasın söz konusu olabileceği durumlarda bu süre içinde terekenin durumu araştırılmalıdır.
Hukuki dayanak: TMK m.605–606, m.641
Mirasçılık belgesi nereden alınır?
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı), yasal mirasçıların başvurusu üzerine sulh hukuk mahkemesi veya noterlik tarafından verilir.
Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598). Vasiyetnameyle atanan mirasçılar için belge, kanundaki itiraz süresinin geçmesi üzerine sulh mahkemesince verilir.
Hukuki dayanak: TMK m.598
Tenkis davası nedir, ne zaman açılır?
Tenkis davası, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının indirilmesi için açtığı davadır; saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde açılmalıdır.
On yıllık süre vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden başlar; tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.560, TMK m.571).
Hukuki dayanak: TMK m.560, m.571
Mirasçılar arasında paylaşım nasıl yapılır?
Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar; her mirasçı, ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman paylaşmayı isteyebilir ve anlaşma sağlanamazsa sulh mahkemesinden malların aynen veya satış yoluyla paylaştırılmasını talep edebilir.
Miras ortaklığı TMK m.640, paylaşma istemi TMK m.642’de düzenlenmiştir. Taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (HUAK m.18/B). Taşınmazlara ilişkin ayrıntılar için ortaklığın giderilmesi açıklamalarına bakabilirsiniz.
Hukuki dayanak: TMK m.640, m.642, HUAK m.18/B
Süreç nasıl ilerler?
Mirasçıların tespiti
Nüfus kayıtları üzerinden yasal mirasçılar ve payları belirlenir.
Terekenin tespiti
Taşınmaz, banka, araç, alacak ve borç kayıtları araştırılır.
Kararlar
Mirasın reddi, vasiyetnamenin açılması veya tenkis ihtiyacı değerlendirilir.
Uzlaşma / arabuluculuk
Paylaşım konusunda mirasçılar arasında anlaşma aranır.
Dava ve tescil
Gerekirse dava açılır; paylaşım sonuçları tapu ve diğer sicillere işlenir.
Hukuki değerlendirme
Miras uyuşmazlıklarında kısa hak düşürücü süreler (üç aylık ret süresi, bir yıllık tenkis süresi) ile uzun süren paylaşım süreçleri bir arada bulunur. Aile ilişkilerinin korunması açısından mümkün olduğunda uzlaşma yolu önceliklendirilebilir; ancak sürelerin kaçırılmaması için sürecin başında hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.495–499, m.505–506, m.532, m.538–539, m.560, m.571, m.598, m.605–606, m.640–642 (mirasçılık, saklı pay, vasiyet, ret, paylaşım)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — m.18/B (paylaştırma ve ortaklığın giderilmesinde arabuluculuk)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Miras hukuku hakkında sık sorulan sorular
Borçlu ölen kişinin mirasçısı borçlardan sorumlu mu?
Mirası reddetmeyen mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641). Bu nedenle üç aylık ret süresi içinde terekenin durumu değerlendirilmelidir (TMK m.606).
Vasiyetname ile tüm mal tek bir kişiye bırakılabilir mi?
Saklı paylı mirasçı (altsoy, ana-baba veya eş) varsa mirasbırakan yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda serbestçe tasarruf edebilir (TMK m.505). Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir (TMK m.560).
Kardeşler saklı paylı mirasçı mıdır?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 4.5.2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır (TMK m.506). Kardeşler yasal mirasçı olabilir; ancak saklı payları yoktur.