Sözleşmeler hukuku kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; sözleşmelerin hazırlanmasını, imza öncesi incelenmesini ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümünü kapsar.
- Sözleşme taslaklarının hazırlanması
- İmza öncesi risk incelemesi
- Müzakere sürecinde hukuki destek
- Sözleşmeye aykırılık, cezai şart ve tazminat talepleri
- Sözleşmenin uyarlanması ve feshi
- Temel kanun
- TBK
- Şekil
- Kural olarak serbest; kanunun öngördüğü şekil geçerlilik şeklidir (TBK m.12)
- Genel zamanaşımı
- On yıl; kira, faiz ve benzeri dönemsel edimlerde beş yıl (TBK m.146–147)
Sözleşmeler yazılı yapılmak zorunda mı?
Hayır. Sözleşmelerin geçerliliği kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir; ancak kanunda şekil öngörülmüşse bu şekil geçerlilik şeklidir ve şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz.
Yazılı şekilde yapılması öngörülen bir sözleşmenin değiştirilmesinde de yazılı şekle uyulması gerekir ve borç altına girenlerin imzaları zorunludur (TBK m.12–14). Şekil zorunluluğu olmayan sözleşmelerde de ispat kolaylığı açısından yazılı şekil tercih edilir.
Hukuki dayanak: TBK m.12–14
Genel işlem koşulları nedir?
Genel işlem koşulları, düzenleyenin ileride çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak amacıyla önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir.
Bu koşulların her birinin tartışılarak kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, tek başına onları genel işlem koşulu olmaktan çıkarmaz (TBK m.20). Kanun bu hükümler için ayrıca bilgilendirme, yorum ve içerik denetimi kuralları öngörür (TBK m.20 vd.).
Hukuki dayanak: TBK m.20 vd.
Aşırı yararlanma (gabin) nedir?
Karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa ve bu oransızlık zarar görenin zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak gerçekleştirilmişse zarar gören, sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirebilir veya oransızlığın giderilmesini isteyebilir.
Bu hak, düşüncesizlik veya deneyimsizliğin öğrenildiği ya da zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde sözleşmenin kurulmasından itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.28). Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız sözleşmeler ise kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.27).
Hukuki dayanak: TBK m.27–28
Cezai şart nasıl işler?
Cezai şart, sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâli için önceden kararlaştırılan bir edimdir; alacaklı hiçbir zarara uğramamış olsa bile kararlaştırılan cezanın ifası gerekir, ancak hâkim aşırı gördüğü cezayı kendiliğinden indirir.
Aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir; ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi için kararlaştırılmışsa asıl borçla birlikte istenebilir (TBK m.179–182).
Hukuki dayanak: TBK m.179–182
Sözleşme ifa edilmezse ne olur?
Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
Muaccel bir borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşir (TBK m.112, TBK m.117). Temerrüde düşen borçlu, kusursuzluğunu ispat etmedikçe geç ifadan doğan zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.118).
Hukuki dayanak: TBK m.112, m.117–118
Koşullar değişirse sözleşme uyarlanabilir mi?
Evet. Sözleşme yapılırken öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirirse borçlu, hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir.
Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu kural olarak dönme yerine fesih hakkını kullanır; bu hüküm yabancı para borçlarında da uygulanır (TBK m.138).
Hukuki dayanak: TBK m.138
Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı nedir?
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir; kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler ile vekâlet ve eser sözleşmelerinden doğan bazı alacaklar için ise beş yıllık zamanaşımı uygulanır.
Beş yıllık zamanaşımına tabi alacaklar TBK m.147’de sayılmıştır; genel kural TBK m.146’dadır.
Hukuki dayanak: TBK m.146–147
Süreç nasıl ilerler?
İhtiyacın belirlenmesi
Taraflar, edimler, süre, ödeme ve risk dağılımı netleştirilir.
Taslak / inceleme
Taslak hazırlanır veya karşı tarafın taslağı madde madde incelenir.
Müzakere
Riskli hükümler için alternatif öneriler sunulur.
İmza ve arşiv
Nihai metin, ekleri ve imza yetkileriyle birlikte kontrol edilir.
Uyuşmazlık yönetimi
İhlal hâlinde ihtar, arabuluculuk veya dava süreci yürütülür.
Hukuki değerlendirme
Sözleşme uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, imza aşamasında fark edilmeyen belirsiz hükümlerden doğar: ölçülemeyen edim tanımları, belirsiz teslim tarihleri, dengesiz cezai şartlar veya fesih koşullarının yazılmamış olması gibi. Sözleşmenin uyuşmazlık çıktıktan sonra değil, imzalanmadan önce incelenmesi hem maliyet hem süre bakımından daha etkilidir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.1, m.12–14, m.20, m.27–28, m.112, m.117–118, m.138, m.146–147, m.179–182 (sözleşmenin kurulması, şekil, geçersizlik, ifa, uyarlama, zamanaşımı, cezai şart)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Sözleşmeler hukuku hakkında sık sorulan sorular
Sözlü sözleşme geçerli midir?
Kanun belirli bir şekil öngörmedikçe sözlü sözleşme de geçerlidir (TBK m.12). Ancak uyuşmazlık çıktığında içeriğin ispatı zorlaşabileceğinden önemli sözleşmelerin yazılı yapılması önerilir.
İmzalamadan önce sözleşmede nelere bakılmalı?
Tarafların doğru tanımlanması, edimlerin ölçülebilir şekilde yazılması, ödeme ve teslim tarihleri, cezai şart, fesih koşulları, gizlilik, uyuşmazlık çözüm yolu ve eklerin tam olup olmadığı başlıca kontrol noktalarıdır.
Kesin hükümsüz sözleşme nedir?
Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür (TBK m.27).
