Aile hukuku kapsamında hangi konular yer alır?
Aile hukuku danışmanlığı; boşanma davasının kendisini ve boşanmaya bağlı nafaka, velayet, tazminat ve mal paylaşımı taleplerini birlikte kapsar.
- Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları
- Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası; nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması
- Velayet ve çocukla kişisel ilişkinin düzenlenmesi
- Mal rejiminin tasfiyesi (boşanmada mal paylaşımı)
- Boşanmaya bağlı maddi ve manevi tazminat talepleri
- Ayrı yaşama ve dava süresince geçici önlemler
Bu alandaki ayrıntılı rehberler
- Temel kanun
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, İkinci Kitap (Aile Hukuku)
- Görevli mahkeme
- Aile mahkemesi (4787 s. K. m.4)
- Boşanmada yetkili mahkeme
- Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi (TMK m.168)
- Uzman desteği
- Mahkeme psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan araştırma ve görüş isteyebilir (4787 s. K. m.5)
Türk hukukunda boşanma sebepleri nelerdir?
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini sınırlı olarak sayar: zina, hayata kast ile pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması.
İlk beş sebep “özel boşanma sebebi”, evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise “genel boşanma sebebi” olarak adlandırılır. Özel sebeplerde kanunda tarif edilen olgunun ispatı yeterliyken, genel sebepte ortak hayatın eşlerden beklenemeyecek derecede sarsıldığının ortaya konması gerekir.
Bazı sebeplerde dava hakkı sınırlı bir süre içinde kullanılabilir. Zina ve hayata kast / onur kırıcı davranış sebeplerinde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m.161–162). Terk sebebinde ise ayrılığın en az altı ay sürmesi ve usulüne uygun ihtarın sonuçsuz kalması aranır (TMK m.164).
Hangi sebebe dayanılacağı ve ispatın nasıl yapılacağı boşanma davasının açılması ve yürütülmesi rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Hukuki dayanak: TMK m.161–166
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki fark nedir?
Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu konusunda uzlaşarak bu düzenlemeyi hâkimin onayına sunar; çekişmeli boşanmada ise uyuşmazlık konuları delillerle ve mahkeme kararıyla çözülür.
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir (TMK m.166/3). Bu koşullar yoksa boşanma ancak kanundaki sebeplerden birinin ispatıyla mümkündür.
Şartlar ve protokolün içeriği için anlaşmalı boşanma şartları ve protokol sayfasına bakabilirsiniz.
Hukuki dayanak: TMK m.166
Boşanmada hangi nafaka türleri talep edilebilir?
Boşanma sürecinde üç temel nafaka türü gündeme gelir: dava süresince tedbir nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası ve müşterek çocuk için iştirak nafakası.
Tedbir nafakası dava açılınca hâkimin alacağı geçici önlemlerdendir (TMK m.169); yoksulluk nafakası kusuru daha ağır olmayan ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilir (TMK m.175); iştirak nafakası ise velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır (TMK m.182). Miktarın belirlenmesi ve sonradan değiştirilmesi için nafaka türleri ve miktarının belirlenmesi sayfasını inceleyebilirsiniz.
Hukuki dayanak: TMK m.169, m.175, m.182
Boşanmada velayet nasıl belirlenir?
Mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra velayeti çocuğun menfaatini esas alarak eşlerden birine bırakır ve diğer eşle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi düzenler.
Kanun sabit bir kriter listesi öngörmez; belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Aile mahkemesi bu değerlendirmede uzman raporlarından yararlanabilir. Ayrıntılar velayet ve kişisel ilişki sayfasındadır.
Hukuki dayanak: TMK m.182, m.336
Boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır?
Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişse yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır; boşanmada her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur.
Edinilmiş mallar; eşlerin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettikleri değerlerdir ve özellikle çalışma karşılığı edinimleri, kişisel malların gelirlerini ve bunların yerine geçen değerleri kapsar (TMK m.219). Buna karşılık kişisel kullanıma yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında bir eşe ait olan veya sonradan miras ya da bağış gibi karşılıksız yollarla edinilen değerler ve manevi tazminat alacakları kişisel mal sayılır (TMK m.220).
Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplamından bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m.231). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.236).
Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir dava olarak da yürütülebilir. Tapu ve taşınmaz boyutu olan durumlarda gayrimenkul hukuku ile birlikte değerlendirme yapılır.
Hukuki dayanak: TMK m.202, m.219–220, m.231, m.236
Boşanmada tazminat istenebilir mi?
Evet. Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş maddi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş manevi tazminat isteyebilir.
Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir; manevi tazminat ise irat biçiminde ödenemez (TMK m.176).
Hukuki dayanak: TMK m.174, m.176
Boşanmadan doğan haklar için süre sınırı var mı?
Evet. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Bu süre (TMK m.178), boşanma kararında talep edilmemiş nafaka ve tazminat gibi hakların sonradan ileri sürülmesi bakımından önem taşır. Hangi talebin hangi süreye tabi olduğu somut duruma göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Hukuki dayanak: TMK m.178
Süreç nasıl ilerler?
İlk görüşme
Evliliğin süresi, çocukların durumu, gelir ve malvarlığı ile tarafların beklentileri dinlenir.
Belge ve delil değerlendirmesi
Nüfus kaydı, tapu ve araç kayıtları, gelir belgeleri, yazışmalar ve olası tanıklar birlikte gözden geçirilir.
Yolun seçilmesi
Anlaşma zemini varsa protokol hazırlanır; yoksa boşanma sebebi ve talepler belirlenerek dava dilekçesi hazırlanır.
Dava ve geçici önlemler
Dava açılır; gerekirse barınma, geçim ve çocukların bakımına ilişkin geçici önlemler talep edilir.
Yargılama
Duruşmalar, tanık dinlenmesi ve gerekirse uzman (sosyal inceleme) raporu aşamaları takip edilir.
Karar ve sonrası
Karar değerlendirilir; istinaf süresi (tebliğden itibaren iki hafta) ve karar sonrası işlemler planlanır.
Hukuki değerlendirme
Aile hukuku uyuşmazlıklarında sonuç; ispat durumuna, tarafların ekonomik ve sosyal koşullarına ve özellikle çocukların menfaatine göre şekillenir. Boşanma davasında hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve delilleri serbestçe takdir eder; tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m.184). Bu nedenle benzer görünen iki dosyanın sonucu farklı olabilir ve önceden kesin bir sonuç taahhüt edilemez.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.161–169, m.174–178, m.182–184, m.197, m.202, m.219–236, m.335–336 (boşanma, nafaka, velayet, mal rejimi)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun — m.4, m.5 (aile mahkemelerinin görevi ve uzmanlar)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.345 (istinaf başvuru süresi)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Aile hukuku hakkında sık sorulan sorular
Boşanma davası hangi mahkemede açılır?
Boşanma davası aile mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).
Dava açılınca ortak konut ve çocuklar için geçici önlem alınabilir mi?
Evet. Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169).
Evlenmeden önce sahip olunan mallar paylaşılır mı?
Mal rejiminin başlangıcında bir eşe ait olan malvarlığı değerleri kanun gereği kişisel maldır ve edinilmiş mallara katılma hesabında paylaşıma konu edilmez (TMK m.220). Bu malların gelirleri ise edinilmiş mal sayılır (TMK m.219).
Boşanma davası gizli yapılabilir mi?
Hâkim, taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m.184/6).
