Boşanma davası kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; dava dilekçesinin hazırlanmasından kararın kesinleşmesine kadar boşanma davasının tüm aşamalarını kapsar.
- Boşanma sebebinin belirlenmesi ve dava dilekçesinin hazırlanması
- Delillerin toplanması ve tanık listesinin oluşturulması
- Tedbir nafakası ve geçici önlem talepleri
- Velayet, nafaka ve tazminat taleplerinin davayla birlikte ileri sürülmesi
- Duruşmaların takibi ve beyanların hazırlanması
- İstinaf ve temyiz başvuruları
- Görevli mahkeme
- Aile mahkemesi (4787 s. K. m.4)
- Yetkili mahkeme
- Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturulan yer (TMK m.168)
- Dava açarken ödenenler
- Yargılama harçları ve gider avansı (HMK m.120); koşulları varsa adli yardım talep edilebilir (HMK m.334)
- Kanun yolu
- İstinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345)
Boşanma davası nasıl açılır?
Boşanma davası; boşanma sebebini, dayanılan olayları, delilleri ve nafaka, velayet, tazminat gibi talepleri içeren bir dava dilekçesinin harç ve gider avansı yatırılarak yetkili aile mahkemesine sunulmasıyla açılır.
Dilekçede olayların tarih ve somut ayrıntılarla anlatılması, her iddia için hangi delile dayanıldığının gösterilmesi yargılamanın sağlıklı ilerlemesi için önemlidir. Dava açılırken yargılama harçları ile gider avansının mahkeme veznesine yatırılması gerekir (HMK m.120). Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumda olan kişiler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334).
Hukuki dayanak: HMK m.120, m.334, TMK m.168
Hangi boşanma sebebine dayanılmalı?
Boşanma davası kanunda sayılan sebeplerden birine dayanmak zorundadır; genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının yanında, koşulları varsa zina, hayata kast, onur kırıcı davranış veya terk gibi özel sebeplere de dayanılabilir.
Genel sebepte (TMK m.166/1) ortak hayatın eşlerden beklenemeyecek derecede sarsıldığının ispatı gerekir. Davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır; ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/2).
Güncel düzenleme: 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değişen TMK m.166/4 uyarınca, herhangi bir boşanma sebebiyle açılan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmesi hâlinde, ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Özel sebeplerdeki hak düşürücü süreler ve terk için ihtar koşulu aile hukuku genel çerçevesi sayfasında özetlenmiştir.
Hukuki dayanak: TMK m.161–166
Boşanma davasında hangi deliller kullanılabilir?
Tanık beyanları, yazışmalar, resmi kayıtlar, sağlık raporları ve uzman raporları gibi hukuka uygun yollarla elde edilmiş deliller kullanılabilir; hâkim delilleri serbestçe takdir eder ve tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz.
Boşanma yargılamasına özgü kurallar TMK m.184’te düzenlenmiştir: hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz, taraflara yemin öneremez ve boşanmanın fer’i sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz. Delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi, dosyada kullanılabilmeleri açısından ayrıca önem taşır.
Hukuki dayanak: TMK m.184
Dava sürerken hangi geçici önlemler alınabilir?
Boşanma davası açılınca hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.
Tedbir nafakası bu önlemlerin en sık karşılaşılan örneğidir (TMK m.169). Ayrıca kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eşin ayrı yaşama hakkı vardır (TMK m.197). Şiddet veya şiddet tehlikesi bulunan durumlarda 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler de ayrıca değerlendirilir.
Hukuki dayanak: TMK m.169, m.197
Boşanma davasıyla birlikte hangi talepler ileri sürülür?
Boşanma davasıyla birlikte velayet ve kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat talep edilebilir; mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı bir dava olarak da yürütülebilir.
Bu taleplerin dava dilekçesinde açıkça belirtilmesi önemlidir; çünkü boşanmadan doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Nafaka ve velayete ilişkin ayrıntılar için nafaka türleri ve velayetin belirlenmesi sayfalarına bakabilirsiniz.
Hukuki dayanak: TMK m.174–178, m.182
Boşanma kararından sonra süreç nasıl devam eder?
Taraflar kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir; bölge adliye mahkemesinin temyize elverişli kararlarına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir.
Kanun yolu süreleri HMK m.345 ve HMK m.361’de düzenlenmiştir. Kesinleşen boşanma kararı nüfus kayıtlarına işlenir; nafaka ve tazminat hükümlerinin yerine getirilmemesi hâlinde icra yoluna başvurulabilir.
Hukuki dayanak: HMK m.345, m.361
Süreç nasıl ilerler?
Ön değerlendirme
Boşanma sebebi, deliller ve talepler (velayet, nafaka, tazminat) birlikte belirlenir.
Dava dilekçesi
Olaylar somut tarih ve ayrıntılarla yazılır; her iddia için delil gösterilir.
Dilekçeler aşaması
Cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle uyuşmazlık konuları netleşir.
Ön inceleme ve tahkikat
Uyuşmazlık noktaları belirlenir; tanıklar dinlenir, gerekirse uzman raporu alınır.
Karar
Mahkeme boşanma ve fer’i talepler hakkında karar verir.
Kanun yolu ve kesinleşme
İstinaf / temyiz değerlendirilir; kesinleşen karar nüfus kaydına işlenir.
Hukuki değerlendirme
Boşanma davasının seyri; tarafların uzlaşma düzeyine, delillerin niteliğine, tanık sayısına, tebligat işlemlerine ve uzman raporu gerekip gerekmediğine göre değişir. Bu nedenle davanın süresi veya sonucu hakkında önceden kesin bir taahhütte bulunulamaz. Sürenin nelere bağlı olduğunu boşanma davası ne kadar sürer makalemizde ayrıca açıkladık.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.161–169, m.174–178, m.182, m.184, m.197 (boşanma sebepleri, geçici önlemler, yargılama kuralları)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.120, m.334, m.345, m.361 (gider avansı, adli yardım, kanun yolları)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun — m.4 (aile mahkemesinin görevi)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Boşanma davası hakkında sık sorulan sorular
Boşanma davası açmak için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır. Boşanma davası avukatsız da açılabilir. Ancak boşanma sebebinin doğru belirlenmesi, delillerin süresinde sunulması ve fer’i taleplerin eksiksiz ileri sürülmesi sonucu doğrudan etkilediğinden hukuki destek alınması önerilir.
Eşim boşanmak istemiyorsa dava açabilir miyim?
Evet. Bu durumda dava çekişmeli olarak görülür ve kanundaki boşanma sebeplerinden birinin ispatı gerekir. Genel sebebe dayanılan davada davacının kusuru daha ağırsa davalı itiraz edebilir; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse yine boşanmaya karar verilebilir (TMK m.166/2).
Dava sürerken eşimle aynı evde yaşamak zorunda mıyım?
Kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eşin ayrı yaşama hakkı vardır (TMK m.197). Dava açıldıktan sonra hâkim barınma ve geçime ilişkin geçici önlemleri de alır (TMK m.169).
Reddedilen boşanma davasından sonra tekrar dava açılabilir mi?
Evet. 7532 sayılı Kanunla değişen TMK m.166/4’e göre ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
