Nafaka kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; nafaka talebini, nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davalarını ve ödenmeyen nafakanın takibini kapsar.
- Tedbir nafakası talepleri
- Yoksulluk nafakası talepleri ve savunmaları
- İştirak nafakası (çocuk için nafaka)
- Nafakanın artırılması veya azaltılması davaları
- Nafakanın kaldırılması davaları
- Ödenmeyen nafakanın icra yoluyla takibi
- Tedbir nafakası
- Dava süresince, hâkim tarafından re’sen (TMK m.169)
- Yoksulluk nafakası
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek, kusuru daha ağır olmayan eş için; süresiz (TMK m.175)
- İştirak nafakası
- Velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun giderlerine gücü oranında katılması (TMK m.182)
- Ödenmezse
- İcra takibi; ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi (İİK m.344)
Nafaka türleri nelerdir?
Boşanma sürecinde tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası olmak üzere üç temel nafaka türü vardır; bunlar farklı amaçlara hizmet eder ve farklı koşullara bağlıdır.
- Tedbir nafakası
- Boşanma veya ayrılık davası açılınca, dava süresince eşlerin geçimi ve çocukların bakımı için hâkimin kendiliğinden alacağı geçici önlemlerdendir (TMK m.169).
- Yoksulluk nafakası
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175).
- İştirak nafakası
- Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182).
Hukuki dayanak: TMK m.169, m.175, m.182
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanun sabit bir tutar veya oran öngörmez; mahkeme tarafların gelirlerini, giderlerini, ihtiyaçlarını ve ödeme güçlerini birlikte değerlendirerek miktarı belirler.
Çocuk için nafakada miktar; çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir, çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur ve nafaka her ay peşin ödenir (TMK m.330). Yoksulluk nafakası ise yükümlünün “mali gücü oranında” belirlenir (TMK m.175). Uygulamada tarafların gelir belgeleri, kira ve eğitim giderleri gibi somut veriler bu değerlendirmenin temelini oluşturur.
Hukuki dayanak: TMK m.175, m.330
Nafaka artırılabilir veya azaltılabilir mi?
Evet. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde irat biçimindeki nafakanın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.
Hâkim ayrıca, istem hâlinde irat biçiminde ödenecek nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini baştan karara bağlayabilir (TMK m.176; çocuk nafakası için TMK m.330). Bu yöntem, her yıl yeniden artırım davası açma ihtiyacını azaltabilir.
Hukuki dayanak: TMK m.176, m.330
Nafaka hangi durumlarda sona erer veya kaldırılır?
İrat biçimindeki nafaka alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer; alacaklının fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.
Bu kurallar TMK m.176/3’te düzenlenmiştir. Çocuğa yönelik bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür (TMK m.328).
Hukuki dayanak: TMK m.176, m.328
Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?
Ödenmeyen nafaka için icra takibi başlatılabilir; ayrıca nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.
Tazyik hapsi İİK m.344’te düzenlenmiştir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir; borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. İcra süreçleri için icra ve iflas hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Hukuki dayanak: İİK m.344
Süreç nasıl ilerler?
Gelir ve gider tespiti
Tarafların gelirleri, düzenli giderleri ve çocuğun ihtiyaçları belgelerle ortaya konur.
Talebin belirlenmesi
Nafaka türü, talep edilen tutar ve gelecek yıllardaki artış yöntemi netleştirilir.
Dava veya boşanma dosyasında talep
Talep boşanma davasında ya da ayrı bir nafaka / uyarlama davasında ileri sürülür.
Araştırma
Mahkeme tarafların ekonomik ve sosyal durumunu araştırır.
Karar ve takip
Karar sonrası ödemeler izlenir; ödenmezse icra yolu değerlendirilir.
Hukuki değerlendirme
Nafaka uyuşmazlıkları tarafların değişen ekonomik koşullarına bağlı olduğundan, bugün verilen karar ileride yeniden değerlendirme konusu olabilir. Yoksulluk nafakasında belirleyici olan, talep eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşüp düşmeyeceği ve kusur durumudur; bu nedenle gelir belgeleri ve kusura ilişkin deliller birlikte ele alınmalıdır.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.169, m.175–176, m.178, m.182, m.328, m.330 (nafaka türleri, miktar, değişiklik, sona erme)
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.344 (nafaka kararına uymamanın cezası)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Nafaka hakkında sık sorulan sorular
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Kanun çalışıyor olmayı tek başına bir engel olarak saymaz. Belirleyici olan, talep eden eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşüp düşmeyeceği ve kusurunun diğer eşten daha ağır olmamasıdır (TMK m.175). Mahkeme somut gelir ve giderleri değerlendirir.
Yoksulluk nafakasının bir süre sınırı var mı?
Yürürlükteki TMK m.175’e göre yoksulluk nafakası süresiz olarak istenebilir. Bununla birlikte nafaka, TMK m.176’da sayılan hâllerde kendiliğinden sona erer veya mahkeme kararıyla kaldırılır.
Boşanmadan sonra nafaka talep edilebilir mi?
Boşanmadan doğan dava hakları boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Bu nedenle boşanma kararında istenmemiş nafaka taleplerinin bu süre gözetilerek değerlendirilmesi gerekir.
Çocuk nafakası kaç yaşına kadar ödenir?
Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar sürer; çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, durum ve koşullara göre eğitim sona erinceye kadar devam edebilir (TMK m.328).
