Velayet kapsamında hangi konular yer alır?
Bu hizmet; boşanma sırasında veya sonrasında velayetin belirlenmesini, kişisel ilişkinin düzenlenmesini ve velayetin değiştirilmesi taleplerini kapsar.
- Boşanma davasında velayet talepleri
- Çocukla kişisel ilişkinin (görüş günleri) düzenlenmesi
- Velayetin değiştirilmesi davaları
- Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması hâlinde başvurular
- Evlilik dışı doğan çocuklar bakımından velayet
- Temel ölçüt
- Çocuğun menfaati (üstün yararı)
- Evlilik devam ederken
- Ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336)
- Boşanmada
- Velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336)
- Uzman görüşü
- Psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı raporu alınabilir (4787 s. K. m.5)
Velayet hangi kriterlere göre değerlendirilir?
Belirleyici ölçüt çocuğun menfaatidir; kanun sabit bir kriter listesi öngörmez ve mahkeme her dosyada çocuğun sağlıklı gelişimi için hangi düzenlemenin daha uygun olduğunu değerlendirir.
Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182). Ana ve baba da çocuğun olgunluğu ölçüsünde önemli konularda onun düşüncesini göz önünde tutmakla yükümlüdür (TMK m.339).
Uygulamada çocuğun yaşı ve bakım ihtiyaçları, mevcut bakım ilişkisinin sürekliliği, okul ve sosyal çevre, ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman ve olanaklar ile çocuğun ifade ettiği görüş gibi unsurlar birlikte değerlendirilir. Aile mahkemesi bu konularda psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan araştırma ve görüş isteyebilir (4787 s. K. m.5).
Hukuki dayanak: TMK m.182, m.339, 4787 s. K. m.5
Çocukla kişisel ilişki nasıl düzenlenir?
Velayet kendisine verilmeyen eşle çocuk arasındaki kişisel ilişki, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas alınarak mahkeme kararıyla düzenlenir.
24.11.2021 tarihli 7343 sayılı Kanunla eklenen hükme göre mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (TMK m.182/2). Kişisel ilişki takviminin açık yazılması (hafta sonları, bayramlar, tatiller, teslim yeri ve saati) uygulamada uyuşmazlıkları azaltır.
Hukuki dayanak: TMK m.182
Boşanmada ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu, boşanmada velayetin çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa ait olacağını düzenler; ortak velayet talepleri ise uygulamada somut olayın koşullarına ve güncel yargı içtihadına göre ayrıca değerlendirilir.
TMK m.336 açıkça ortak velayeti düzenlemez. Bu konuda verilecek kararlar tarafların uzlaşma düzeyine ve çocuğun menfaatine göre değiştiğinden, ortak velayet talebi düşünülüyorsa güncel içtihadın dosya özelinde incelenmesi gerekir.
Hukuki dayanak: TMK m.336
Velayet sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.
Bu imkân TMK m.183’te düzenlenmiştir. Velayetin değiştirilmesi talebinde, mevcut düzenlemenin çocuğun menfaatine artık uygun olmadığını gösteren somut değişikliklerin ortaya konması gerekir.
Hukuki dayanak: TMK m.183
Velayet verilmeyen ebeveynin yükümlülükleri nelerdir?
Velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; bu katkı iştirak nafakası olarak belirlenir.
Katkının miktarı ve değiştirilmesi için iştirak nafakası açıklamalarına bakabilirsiniz (TMK m.182/3).
Hukuki dayanak: TMK m.182
Süreç nasıl ilerler?
Çocuğun durumunun değerlendirilmesi
Yaşı, okulu, sağlık durumu ve mevcut bakım düzeni ele alınır.
Delil ve belgeler
Okul, sağlık ve bakım düzenini gösteren belgeler ile tanıklar belirlenir.
Talep
Velayet ve kişisel ilişki talepleri somut bir takvimle mahkemeye sunulur.
Uzman incelemesi
Mahkeme gerekli görürse sosyal inceleme raporu aldırır; çocuk uygun yöntemle dinlenebilir.
Karar ve uygulama
Karar sonrası kişisel ilişki düzenlemesinin uygulanması takip edilir.
Hukuki değerlendirme
Velayet davalarında amaç, ebeveynlerden birinin “kazanması” değil, çocuk için en uygun düzenin kurulmasıdır. Mahkemenin takdir yetkisi geniştir ve uzman raporları karar üzerinde belirleyici olabilir. Bu nedenle süreç boyunca çocuğun psikolojik sağlığını gözeten, çatışmayı artırmayan bir tutum benimsenmesi hem çocuğun hem dosyanın yararınadır.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m.182–183, m.328, m.335–337, m.339 (velayet, kişisel ilişki, durumun değişmesi)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun — m.5 (aile mahkemesi uzmanları)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Velayet hakkında sık sorulan sorular
Velayet davasında çocuğun görüşü alınır mı?
Ana ve baba, çocuğun olgunluğu ölçüsünde önemli konularda onun düşüncesini göz önünde tutmakla yükümlüdür (TMK m.339). Mahkeme de gerektiğinde çocuğun görüşünü uzman aracılığıyla alabilir; ancak karar yalnızca bu görüşe dayanmaz, çocuğun menfaati bir bütün olarak değerlendirilir.
Velayet davası hangi mahkemede görülür?
Velayete ilişkin dava ve işler aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4).
Evlilik dışı doğan çocuğun velayeti kime aittir?
Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m.337).
