İşten çıkarıldığınızda ilk olarak ne yapmalısınız?
Fesih bildirimini ve tebliğ tarihini saklayın, iş ilişkisine ait belgeleri toplayın ve işe iade için bir aylık sürenin işlemeye başladığını unutmayın.
İş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından işveren, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır; işçinin davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle fesihte, kanundaki istisna saklı kalmak üzere, önce savunmasının alınması gerekir (İş K. m.19).
Toplanması faydalı belgeler: iş sözleşmesi, ücret bordroları, banka ödeme kayıtları, SGK hizmet dökümü, fesih bildirimi, işyeri yazışmaları ve varsa giriş-çıkış kayıtları.
Hukuki dayanak: İş K. m.19
Kıdem tazminatı kimlere ödenir?
Kıdem tazminatı; işveren tarafından ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple işten çıkarılan ve en az bir tam yıl çalışmış olan işçiye, her tam yıl için 30 günlük ücreti üzerinden ödenir.
Kanun tazminatı “her geçen tam yıl için” hesapladığından en az bir yıllık çalışma süresi aranır; bir yıldan artan süreler için de aynı oranda ödeme yapılır ve yıllık tutar kanundaki tavanla sınırlıdır (1475 s. K. m.14). İşçinin kendi isteğiyle ayrıldığı durumlarda tazminat hakkı ancak haklı nedenle fesih, emeklilik veya askerlik gibi kanunda sayılan hâllerde doğar. Ayrıntılar iş hukuku sayfamızdadır.
Hukuki dayanak: 1475 s. K. m.14
İhbar tazminatı ne zaman ödenir?
İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini kanundaki bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın, bu sürelere ait ücret tutarında ödemek zorunda olduğu tazminattır.
Bildirim süresi işçinin kıdemine göre iki ila sekiz hafta arasındadır; işveren bu sürelere ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir (İş K. m.17).
Hukuki dayanak: İş K. m.17
Kullanılmayan yıllık izinler ne olur?
İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir.
Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar (İş K. m.59).
Hukuki dayanak: İş K. m.59
Ödenmemiş ücret ve fazla çalışma alacakları istenebilir mi?
Evet. Ödenmemiş ücret, fazla çalışma ve benzeri işçilik alacakları beş yıllık zamanaşımı süresi içinde talep edilebilir; haftalık kırk beş saati aşan her saat fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde elli fazlası ödenir.
Ücret alacaklarında zamanaşımı İş K. m.32’de, fazla çalışma kuralları İş K. m.41’de düzenlenmiştir. Fazla çalışmanın varlığı çoğu zaman tanık ve kayıtlarla ispat edilir.
Hukuki dayanak: İş K. m.32, m.41
İşe iade hangi durumda istenebilir?
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, feshin geçerli bir sebebe dayanmadığını düşünüyorsa işe iade talep edebilir.
Başvuru, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya yapılır; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılabilir (İş K. m.18, İş K. m.20). Feshin geçersizliğine karar verilir ve işçi işe başlatılmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti gündeme gelir (İş K. m.21).
Hukuki dayanak: İş K. m.18, m.20, m.21
Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Evet. İşçi alacağı, tazminat ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.
Düzenleme İMK m.3’te yer alır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları bu zorunluluğun dışındadır.
Hukuki dayanak: İMK m.3
Hangi sürelere dikkat edilmeli?
En kritik süre işe iade için fesih bildiriminden itibaren bir aydır; kıdem, ihbar, yıllık izin ücreti ve ücret alacaklarında ise zamanaşımı beş yıldır.
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İşe iade için arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay | İş K. m.20 |
| Arabuluculuk sonrası işe iade davası | Son tutanaktan itibaren 2 hafta | İş K. m.20 |
| Kesinleşen işe iade kararı sonrası başvuru | Tebliğden itibaren 10 işgünü | İş K. m.21 |
| Kıdem, ihbar, kötüniyet tazminatı ve yıllık izin ücreti | 5 yıl zamanaşımı | İş K. Ek m.3 |
| Ücret alacakları | 5 yıl zamanaşımı | İş K. m.32 |
Hukuki dayanak: İş K. m.20, m.21, m.32, Ek m.3
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu — m.17–21, m.32, m.41, m.59, Ek m.3 (fesih, işe iade, ücret, izin, zamanaşımı)
- 1475 sayılı İş Kanunu (yürürlükteki 14. madde) — m.14 (kıdem tazminatı)
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — m.3 (dava şartı arabuluculuk)
Madde metinleri tarihinde mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metin üzerinden kontrol edilmiştir. Mevzuat değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel metni ve somut durumunuzu bir avukatla değerlendiriniz.
Sık sorulan sorular
İşveren fesih sebebini yazmak zorunda mı?
İş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından işveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin şekilde belirtmek zorundadır (İş K. m.19).
Kıdem tazminatı için en az ne kadar çalışmak gerekir?
Kıdem tazminatı her geçen tam yıl için hesaplandığından en az bir yıllık çalışma süresi aranır (1475 sayılı K. m.14).
İşten çıkarılınca haklarımı ne kadar süre içinde isteyebilirim?
Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti için zamanaşımı beş yıldır (İş K. Ek m.3). İşe iade için ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren yalnızca bir aylık süre vardır (İş K. m.20).
